Kinh Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật – TH Thích Trí Tịnh

《Kinh Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Đa》 (tiếng Phạn: वज्रच्छेदिकाप्रज्ञापारमितासूत्र Vajracchedikā Prajñāpāramitā Sūtra), còn được dịch là 《Kinh Năng Đoạn Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Đa》, gọi tắt là 《Kinh Kim Cang》, là một bộ kinh quan trọng trong phần Bát Nhã thuộc Phật giáo Đại thừa.

Kinh Kim Cang này bắt đầu từ việc Ngài Tu-bồ-đề thỉnh vấn Đức Phật về cách an trụ tâm Bồ-đề và hàng phục vọng tâm. Đức Phật từ đó giảng giải về lý tính “tự tính không” của vạn pháp, trả lời rằng: “Bồ-tát nên xa lìa tất cả tướng (tiếng Phạn: sarva-saṃjñā, tức là mọi khái niệm về ngã, nhân, chúng sinh, thọ giả), phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, không nên trụ vào sắc mà khởi tâm, không nên trụ vào thanh, hương, vị, xúc, pháp mà khởi tâm, nên sinh tâm không trụ vào đâu.” Ngài chỉ ra rằng tự tính của vạn vật đều là không, hư ảo không thật, nếu muốn thành tựu trí tuệ vô thượng thì không nên trụ vào lục trần mà khởi tâm, cần phá trừ “chấp ngã” và “chấp pháp”, dẹp bỏ mọi tướng pháp (tiếng Phạn: dharmasaṃjñā), tâm không trụ vào đâu mới có thể giải thoát, thành tựu Phật đạo.

Đại sư Khai Thiện Trí Tạng thời Nam Bắc triều thường trì tụng Kinh Kim Cang và có nhiều linh nghiệm cảm ứng. Từ đời Đường trở đi, các tăng nhân xem kinh này là bộ kinh xiển dương ý nghĩa mật yếu của Phật tính. Đặc biệt từ khi Lục Tổ Huệ Năng nghe kinh này mà khai ngộ, cùng với sự đề xướng của các Tổ sư, địa vị của kinh càng được nâng cao. Đường Huyền Tông sắc định 《Kinh Hiếu》, 《Kinh Đạo Đức》 và 《Kinh Kim Cang》 là ba bộ kinh quan trọng nhất trong Tam giáo, và tự tay chú giải ba bộ kinh này. Đến đời Tống, triều đình dùng 《Kinh Kim Cang》 để khảo thí tăng nhân. Minh Thành Tổ theo lời thỉnh cầu của Quốc sư Diêu Đạo Diễn thuộc phái Lâm Tế, đã tập hợp các bậc thiện tri thức trong giới tăng tục biên soạn 《Kim Cang Kinh Tập Chú》 và tự tay viết lời tựa (có thể do văn thần soạn, Thành Tổ sao chép lại)

《Kinh Kim Cang》 được Thiền tông xiển dương mạnh mẽ, cùng với sự tôn sùng của giới sĩ đại phu, cho rằng đọc thông kinh này có thể buông bỏ chấp trước và thành tựu quả Phật. Trong dân gian, kinh này được xem là có công năng cảm ứng không thể nghĩ bàn, chỉ cần trì tụng cũng có thể cảm triệu Kim Cang Bất Động Phật, Kim Cang Tạng Vương Bồ-tát, Tứ Kim Cang Bồ-tát (Kim Cang Quyến, Kim Cang Tác, Kim Cang Ái, Kim Cang Ngữ), và Bát Đại Kim Cang đến hộ pháp. Đến cuối đời Minh, các tông phái bí mật cực lực suy tôn 《Kinh Kim Cang》, đồng nhất “không” với “đạo”, xem đó là “Chân không gia hương” – nguồn cội sinh ra vạn vật.

Bản 《Kinh Kim Cang》 được khai quật ở Đôn Hoàng vào đầu thế kỷ 20, được in vào niên hiệu Hàm Thông đời Đường (năm 868), là một trong những ấn phẩm in sớm nhất còn tồn tại trên thế giới, hiện được lưu giữ tại Thư viện Anh Quốc.

Giải thích thêm:

• Kinh Kim Cang là một trong những bộ kinh quan trọng và phổ biến nhất của Phật giáo Đại thừa.
• Bát Nhã Ba La Mật Đa (Prajñāpāramitā) có nghĩa là “trí tuệ siêu việt đạt đến bờ giác ngộ”.
• Tên tiếng Phạn Vajracchedikā có nghĩa là “lưỡi kim cang cắt đứt mọi vô minh”.
• Kinh này thường được tụng niệm và nghiên cứu rộng rãi trong các truyền thống Phật giáo Đại thừa.

Kinh Kim Cang trong tiếng Phạn là: Vajracchedikā Prajñāpāramitā Sūtra, dịch thẳng nghĩa là “Kinh Kim Cang (Vajra) Năng Đoạn (cchedikā) Bát Nhã (prajñā) Ba La Mật Đa (pāramitā)”. Bản dịch mà hầu hết mọi người quen thuộc là 《Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Kinh》, do Ngài Cưu-ma-la-thập dịch, cũng là bản dịch được lưu hành rộng rãi nhất hiện nay. Kinh này còn được gọi tắt là 《Kim Cang Bát Nhã Kinh》 hoặc 《Kim Cang Kinh》, dưới đây sẽ giải thích chi tiết ý nghĩa của tên kinh theo bản dịch của Ngài Cưu-ma-la-thập:

Kim Cang

Trong Phật pháp, “Kim Cang” thường được dùng để ví von với “Bát Nhã”. Kim Cang là loại bảo thạch quý giá trong thế gian, còn Bát Nhã là trí tuệ siêu việt xuất thế gian. Ba đặc tính của kim cang được dùng để miêu tả sự thù thắng của Bát Nhã:

1. Kiên cố: Khó bị phá hủy.
2. Trong suốt, thanh tịnh: Người có đầy đủ Bát Nhã thì tâm trí sáng suốt, thanh tịnh, không dễ tạo nghiệp ác.
3. Sắc bén, lực lượng mạnh mẽ: Kim cang có thể cắt đứt các loại đá khác, giống như trí tuệ Bát Nhã có thể phá hủy phiền não.

Bát Nhã

“Bát Nhã” là phiên âm từ tiếng Phạn prajñā. Trong 《Đại Trí Độ Luận》 quyển 43 có nói: “Bát Nhã, tiếng Tần (Trung Quốc) gọi là trí tuệ. Trong tất cả các loại trí tuệ, Bát Nhã là bậc nhất, vô thượng, không gì sánh bằng, không có gì vượt hơn.” Bát Nhã có nghĩa là trí tuệ, nhưng không phải là thứ thông minh thế gian, mà là một loại trí tuệ siêu việt, trực giác, trực quán, có thể giúp con người thoát khỏi mọi khổ đau—phiền não, tà kiến, vô minh.

Ba La Mật

“Ba La Mật” cũng là phiên âm từ tiếng Phạn, có nghĩa là “đến bờ bên kia”. Nếu có được trí tuệ thù thắng như kim cang—kiên cố, trong sáng, sắc bén—thì có thể phá trừ mọi tham, sân, si, mạn, nghi và các chấp trước vọng tưởng, từ đó vượt qua biển khổ sinh tử, đến được bờ giải thoát an lạc của Niết-bàn.

Kinh

“Kinh” là phiên âm từ tiếng Phạn sūtra, còn được dịch là Khế kinh, Chính kinh, Quán kinh, là tên gọi chung của các bộ kinh điển. Chữ “Kinh” cũng có thể hiểu là “con đường”, ví như một lối đi tu hành, chỉ dẫn cho chúng ta một con đường sáng suốt để hướng đến giải thoát.

Bộ kinh này giảng giải về trí tuệ Bát Nhã, và sức mạnh của trí tuệ Bát Nhã giống như kim cang. Nếu có được trí tuệ Bát Nhã như kim cang, chúng ta có thể đoạn trừ phiền não, vượt thoát sinh tử, đạt đến bờ Niết-bàn. Vì vậy, bộ kinh này được gọi là 《Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Kinh》.